Ukrayna hökuməti Prezident Volodimir Zelenskinin iki əsas antikorrupsiya qurumunun müstəqilliyini məhdudlaşdıran qanunu imzalamasından sonra artan ictimai narazılıqla üzləşir.

Mübahisəli qanun layihəsi Milli Antikorrupsiya Bürosu (NABU) və Xüsusiləşdirilmiş Antikorrupsiya Prokurorluğunun (SAP) nəzarətini prezident tərəfindən təyin olunan baş prokurora verir.

Çərşənbə axşamı bir neçə şəhərdə spontan etirazlar başladı və çərşənbə günü axşam üçün daha geniş aksiyalar planlaşdırılıb.

Kiyevin Qərbdəki müttəfiqləri qanuna qarşı narazılıqlarını ifadə ediblər. Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Leyenin sözçüsü bildirib ki, o, Ukrayna hökumətindən bu barədə “izahat” tələb edib.

Zelenski isə iddia edib ki, NABU və SAP illərlə cinayət işlərini süründürür və “Rus təsirindən təmizlənməlidirlər”.

O, qanunu çərşənbə axşamı gecə, 324 deputatdan 263-nün dəstəyi ilə qəbul olunandan sonra imzalayıb.

Parlamentin (Verxovna Rada) qarşısında toplaşan bir çox ukraynalılar bu qərarla razı deyillər. Tənqidçilər deyirlər ki, bu qanun NABU və SAP-ın səlahiyyətlərini və effektivliyini ciddi şəkildə zəiflədəcək.

Çərşənbə axşamı axşam saatlarında minlərlə insan Kiyevdə prezident ofisinin qarşısına toplaşaraq etiraz edib.

Bundan əlavə, Odessa, Dnipro, Lvov və Sumı şəhərlərində də kiçik mitinqlər keçirilib – Rusiya tərəfindən edilən gecə hava hücumlarının davam etməsinə baxmayaraq. Bunlar 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı hücumundan bəri ən böyük hökumət əleyhinə nümayişlər olub.

Korrupsiyaya qarşı mübarizə Kiyevin Avropa İttifaqına inteqrasiya perspektivi ilə sıx bağlı hesab olunur – bu yol 2014-cü ildə anti-hökumət etirazları nəticəsində Rusiyayönlü prezident Viktor Yanukoviçin devrilməsi ilə başlamışdı.

NABU və SAP-ın yaradılması Avropa Komissiyası və Beynəlxalq Valyuta Fondu tərəfindən irəli sürülən şərtlərdən biri idi – məqsəd Ukrayna ilə Aİ arasında viza rejiminin yumşaldılması idi.

2022-ci ildə Kiyevə Aİ namizəd statusu verildi – bu, ölkədə əhval-ruhiyyəni yüksəldən və Avropa ilə münasibətləri gücləndirən mühüm addım oldu.

İndi isə Zelenskinin bu addımının Kiyevin Qərblə yaxınlaşma prosesini zəiflədə biləcəyindən narahatlıq var – bu da Ukraynalıların çoxunun fikrincə, Rusiya işğalına qarşı mübarizədə həyatlarını qurban verdikləri bir səbəbdir. Etiraz aksiyalarından birində tutulan plakatda yazılmışdı: “Korrupsiya yaşayır – gələcək ölür”.

Fon der Leyenin sözçüsü bir daha qeyd edib ki, hüququn aliliyi və korrupsiyaya qarşı mübarizə Aİ-yə üzvlüyün “əsas prinsipləridir” və Ukrayna namizəd ölkə kimi bu standartlara riayət etməlidir. “Bu məsələdə güzəşt ola bilməz,” o əlavə edib.

(Şəkil təsviri: Kiyevdə gənc ukraynalılar plakatlarla aksiyada iştirak edir, ağ köynəkli və göy lentli gənc qadın ön plandadır)

Ukraynalılar geniş şəkildə etiraz aksiyalarında iştirak ediblər – plakatlarda Zelenskidən qanunu “veto” etməsi tələb olunurdu.

Ukraynada korrupsiya endemik xarakter daşıyır və ölkə hazırda Transparency International təşkilatının Korrupsiya Qavrama İndeksində 180 ölkə arasında 105-ci yerdədir. Bu reytinq hələ də aşağı olsa da, 2014-cü ildə NABU və SAP yaradıldıqdan sonra 39 pilləlik irəliləyiş qeydə alınıb.

O vaxtdan bəri bu iki qurum müxtəlif nazirliklərdə və sektorlarda milyonlarla dolların mənimsənilməsi və rüşvət işlərini araşdırıblar.

2023-cü ildə aparılmış birgə istintaq nəticəsində Ukrayna Ali Məhkəməsinin sədri Vsevolod Kniaziev 3 milyon dollarlıq rüşvətlə əlaqədar saxlanılmışdı. Bu ayın əvvəlində isə NABU-nun sabiq müdafiə naziri Oleksiy Reznikovun evində axtarış apardığı məlum olub.

İndi NABU və SAP prezident nəzarətində fəaliyyət göstərəcək və bu da bəzi şəxslərdə hökumətə yaxın yüksəkçinli fiqurların araşdırmalardan yayınacağına dair suallar doğurur. Bu orqanların müstəqilliyinin məhdudlaşdırılması ilə hökumət “illərlə görülmüş bütün işi məhv etdi,” – deyə Kiyevdə bir etirazçı Azadlıq Radiosuna bildirib.

Ölkədə hərbi vəziyyət səbəbindən kütləvi toplaşmalara qadağa olsa da, çərşənbə günü daha çox şəhərdə yeni aksiyaların keçiriləcəyi gözlənilir.

“Qalmaqallı” qanun çərşənbə axşamı qəbul olunmaqla “Ukraynanın Avropa inteqrasiyası prosesinə ciddi zərbə vurdu,” – Ukrainska Pravda yazıb. Başqa bir media orqanı, Dzerkalo Tyjnia isə xəbərdarlıq edib ki, Zelenski “avtoritarizmə doğru addım atdı”.

Tanınmış müharibə veteranı Masi Nayem 54,000 Facebook izləyicisinə bildirib ki, Kiyevdəki etirazlara qoşulmaq onun üçün “Rusiya müharibəsinin qurbanlarına qarşı borc” idi. “Mən bu xalq, bu dövlət və demokratik sistem uğrunda döyüşdüm,” – deyə o əlavə edib.

Avropalı müttəfiqlər də həyəcan təbili çalırlar. Almaniyanın xarici işlər naziri Yohann Vadeful bu qanunun “Ukraynanın Aİ-yə gedən yoluna mane olduğunu” deyib, Fransanın Avropa məsələləri üzrə naziri Benyamin Haddad isə Kiyevdən qərarı geri çəkməyi tələb edib.

Lakin çərşənbə günü NABU və SAP nümayəndələri ilə görüşdən sonra Zelenski geri çəkilmədi. O, etirazların olduğunu etiraf etdi və iki həftə ərzində korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə birgə plan hazırlayacağını vəd etdi – amma eyni zamanda “rus işğalçılarına qarşı birlik” çağırışını da vurğuladı.

NABU və SAP-ın yaydığı birgə bəyanatda bildirilir ki, onlar korrupsiya ilə effektiv mübarizə aparmaq üçün vacib olan zəmanətlərdən məhrum ediliblər. Həmçinin, ukraynalılara “prinsipial mövqelərinə, fəal dəstəyinə və narahatlıqlarına görə” təşəkkür bildirilib.

Çərşənbə günü İstanbulda Rusiya və Ukrayna arasında üçüncü danışıqlar raundu başlayıb. Amma çoxsaylı ukraynalıların diqqəti yeni qanunda idi – və bu, təkcə Moskva və Kiyevdən irəliləyiş gözlənilmədiyinə görə deyildi.

Lvov sakini Liza Azadlıq Radiosuna deyib: “Bu, hökumətin qanunsuzluğudur. Biz həm Rusiyaya, həm də öz hökumətimizə qarşı döyüşmək istəmirik.”      

BBC-ə istinadən  Yenisirvanli.İnfo.Az