Ölkə.az Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edir:

Yanacağın həcmini avtomobilin panelindəki göstəriciyə baxaraq dəqiq hesablamaq mümkün deyil. Əksər avtomobillərdə çəndəki səviyyəni ölçən sistem yanacağın hərəkətindən təsirlənməsin deyə məlumatı müəyyən gecikmə ilə göstərir. Avtomobil maili yerdə dayananda, hava soyuq və ya isti olanda, hətta maşının konstruksiyasından asılı olaraq göstərici fərqli nəticə verə bilər.

Çənin həcmi də sürücünü çaşdıra bilər. İstehsalçı avtomobilin çənini, məsələn, 50 litr göstərirsə, bu rəqəm çənin tam fiziki tutumu ilə həmişə üst-üstə düşmür. Ehtiyat hissəsi, borular və doldurma boğazında qalan həcm də nəzərə alınmalıdır. Buna görə işıq yandıqdan sonra çənə 45 yox, 48 və ya 50 litrdən artıq yanacağın yerləşməsi avtomatik olaraq saxtakarlıq demək deyil.

Ən etibarlı üsul hansıdır?

Sürücünün gündəlik şəraitdə tətbiq edə biləcəyi ən yaxşı üsul “dolu çəndən dolu çənə” hesablamasıdır. Çəni avtomatik tapança dayanana qədər doldurun, qəbzi saxlayın və yürüş sayğacını sıfırlayın. Bir neçə yüz kilometr sürdükdən sonra eyni məntəqədə, mümkün qədər eyni kolonkada və oxşar şəraitdə çəni yenidən doldurun. Vurulan litri qət edilən məsafəyə bölüb 100-ə vurmaqla real sərfiyyatı hesablamaq olar.

Bu yoxlama bir dəfə deyil, azı üç dolum ərzində aparılmalıdır. Tıxac, kondisioner, sürət, yolun relyefi, təkərlərin təzyiqi və mühərrikin texniki vəziyyəti sərfiyyatı dəyişir. Ardıcıl dolumlarda kəskin və izaholunmaz fərq yaranarsa, şübhə daha əsaslı sayıla bilər.

Dəqiq sübut isə avtomobilin göstəricisi deyil, sertifikatlı ölçü qabı ilə aparılan nəzarət ölçməsidir. Yanacaqpaylayıcı kolonkanın verdiyi həcm xüsusi etalon ölçü tutumu ilə yoxlanılır. Adətən müəyyən həcmdə yanacaq həmin qaba doldurulur və faktiki nəticə cihazın göstərdiyi rəqəmlə müqayisə edilir. Bu işi səlahiyyətli metrologiya qurumu aparmalıdır.

Nələr şübhə yaratmalıdır?

Dolum başlamazdan əvvəl kolonkadakı litr və məbləğ göstəricisi sıfır olmalıdır. Sürücü tapança avtomobilin çəninə yerləşdirilmədən sayğacın işləmədiyinə diqqət etməlidir. Ödənişdən sonra qəbzdə yanacağın növü, litri, vahid qiyməti, ümumi məbləğ, tarix, saat və məntəqənin məlumatları yoxlanmalıdır.

Eyni avtomobil, eyni marşrut və oxşar sürüş şəraitində yanacağın əvvəlkindən davamlı olaraq xeyli tez bitməsi də araşdırılmalıdır. Lakin əvvəlcə mühərrikdə nasazlıq, yanacaq sızması, təkər təzyiqinin azalması və sərfiyyata təsir edən digər texniki səbəblər istisna edilməlidir.

Tapançanın tez-tez dayanması da az yanacaq vurulmasının qəti sübutu deyil. Yanacağın köpüklənməsi, tapançanın çənə yerləşdirilmə bucağı və doldurma borusundakı hava axını avtomatik sistemi işə sala bilər. Tapançanı dəfələrlə sıxaraq çəni ağzına qədər doldurmaq isə təhlükəlidir və avtomobilin yanacaq buxarına nəzarət sisteminə zərər verə bilər.

Sürücü nə etməlidir?

Şübhə yaranan anda məntəqənin adını, ünvanını, kolonkanın nömrəsini, tarix və saatı qeyd etmək lazımdır. Qəbz götürülməli, sayğacın yekun göstəricisi təhlükəsiz məsafədən foto və ya videoya çəkilməlidir. Məntəqə rəhbərliyindən nəzarət ölçməsinin aparılması və cihazın yoxlanma sənədinin təqdim edilməsi tələb oluna bilər.

Məsələ yerində həll edilməzsə, toplanan sübutlarla İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə göndərmək mümkündür. Ölçmə cihazının düzgünlüyü ilə bağlı müraciət üçün Azərbaycan Metrologiya İnstitutunun 8771 Çağrı Mərkəzindən də istifadə etmək olar.

Əsas məqam budur: paneldəki ox, bir dəfə artan sərfiyyat və ya çənin kataloq tutumu saxtakarlığı təsdiqləmir. Qəbz, ardıcıl dolum qeydləri və rəsmi ölçmə isə şübhəni yoxlanıla bilən fakta çevirir. Yanacaq alarkən sayğacın sıfırlandığını görmək və qəbzi saxlamaq sürücünün ən sadə, amma ən təsirli müdafiəsidir.

Yenisirvanli.İnfo.Az