Yaşlılıq dövründə D vitamini sümük və əzələ sisteminin, eləcə də immunitetin sağlamlığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də çatışmazlıq aşkarlandıqda bu vitaminin qida əlavələri şəklində qəbulu tövsiyə oluna bilər. Lakin yüksək dozalı preparatların müntəzəm və həkim məsləhəti olmadan qəbulu sağlamlığa zərər verə bilər.

Yenisirvanli.İnfo.Az xəbər verir ki, bu barədə “Agroforum” nəşri yazır.

Nəşrin məlumatına görə, D vitamininin əsas funksiyalarından biri kalsium və fosfat mübadiləsinin tənzimlənməsində iştirak etmək, beləliklə, sümüklərdə mineral maddələrin lazımi səviyyəsini qorumaqdır. Bu vitamin əzələlərin fəaliyyətində və immun sisteminin normal işləməsində də müəyyən rol oynayır.

Orqanizmin D vitamini ilə təmin olunmasında ultrabənövşəyi şüaların UV-B növünün təsiri altında dəridə bu vitaminin yaranması mühüm rol oynayır. Lakin müəlliflərin qeyd etdiyinə görə, yaş artdıqca eyni miqdarda günəş şüasına məruz qalmaq belə orqanizmdə daha az D vitamini yaranmasına səbəb olur. Bundan əlavə, yaşlı insanlar, xüsusilə vaxtlarının çoxunu evdə keçirənlər, açıq havada daha az olurlar.

Mövsümi amil də bu vəziyyətə təsir göstərir. Payız və qış aylarında günəş şüalarının təsiri altında D vitamininin yaranması kifayət etmir. Buna görə də məqalədə normal bədən çəkisinə malik sağlam böyüklərə oktyabrdan martadək hər gün 2000 BV D3 vitamini qəbul etmək tövsiyəsi qeyd olunur. Uzun müddət günəş işığından az faydalanan insanlar üçün isə bu əlavənin ilboyu qəbulu məqsədəuyğun ola bilər.

Tövsiyə olunan doza ilə yuxarı təhlükəsiz hədd eyni deyil

Müxtəlif ölkələrdə D vitamini ilə bağlı tövsiyələr bir qədər fərqlənir. ABŞ-ın qidalanma üzrə normativlərinə əsasən, 19–70 yaş arası şəxslər üçün gündəlik D vitamini qəbulu 600 BV, 71 yaşdan yuxarı şəxslər üçün isə 800 BV təşkil edir.

Avropa Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (EFSA) günəş işığından minimum dərəcədə faydalanan sağlam böyüklər üçün gündəlik 15 mikroqram, yəni 600 BV D vitaminini kifayət hesab edir.

Bir çox ölkədə UV-B şüalanmasının az olduğu aylarda profilaktik məqsədlə gündə 2000 BV qəbul etmək tövsiyə olunur.

Lakin preparatların qablaşdırmasında tez-tez göstərilən 4000 BV, yaxud 100 mikroqram göstəricisi tamamilə başqa məna daşıyır. EFSA bu miqdarı böyüklər üçün gündəlik qəbulun yuxarı təhlükəsiz həddi kimi müəyyən edib. Bu, hər kəsin hər gün qəbul etməli olduğu doza demək deyil.

Nəşrin xəbərdarlığına görə, bu göstəriciləri qarışdırmaq düzgün deyil. Orqanizmin zərər görmədən qəbul edə biləcəyi miqdar onun həqiqətən ehtiyac duyduğu miqdara bərabər deyil.

Laborator müayinəsi də hər zaman lazım deyil

Orqanizmin D vitamini ilə təmin olunma səviyyəsini qiymətləndirmək üçün qanda 25-hidroksivitamin D, yəni 25(OH)D konsentrasiyası ölçülür. Lakin bu, hər bir yaşlı insanın mütəmadi olaraq laborator müayinədən keçməli olduğu demək deyil.

Məqalədə qeyd olunur ki, 2024-cü ildə dərc edilmiş Endokrinologiya Cəmiyyətinin tövsiyələri sağlam böyüklərdə D vitamini çatışmazlığının rutin skrininqini nəzərdə tutmur. Tibbi praktikada bu göstəricinin ölçülməsi, əsasən, çatışmazlıq riski yüksək olduqda məqsədəuyğun hesab edilir.

Müəlliflərin izahına görə, belə hallara qida maddələrinin sorulmasının pozulması, qaraciyər və böyrəklərin bəzi xroniki xəstəlikləri, eləcə də D vitamini çatışmazlığına səbəb ola biləcək digər vəziyyətlər daxildir.

Çatışmazlıq təsdiqləndikdə isə söhbət adi profilaktikadan deyil, müalicədən gedir. Belə hallarda uyğun dozanın həkimlə birlikdə müəyyənləşdirilməsi tövsiyə olunur.

Qidalanma kömək edir, lakin çox vaxt kifayət etmir

Məqalədə bildirilir ki, nisbətən az sayda qida məhsulu əhəmiyyətli miqdarda D vitamini ehtiva edir. Bu vitaminin ən yaxşı mənbələri yağlı balıqlardır. Onlara qızılbalıq, skumbriya, forel və sardina daxildir.

Yumurta sarısında, qaraciyərdə və bəzi pendir növlərində isə D vitamininin miqdarı daha azdır. Bəzi göbələk növlərində bu vitaminin miqdarını ultrabənövşəyi şüalarla emal etməklə artırmaq mümkündür.

Yaşlı insanlar üçün qidalanma ilə yanaşı, əlavə D vitamini qəbuluna ehtiyac olub-olmadığını da həkimlə müzakirə etmək xüsusilə vacibdir.

D vitamininin artıqlığı da təhlükəlidir

Nəşrin vurğuladığına görə, D vitamini yağda həll olunan vitamindir. Buna görə də onun uzun müddət həddindən artıq miqdarda qəbulu zərərsiz hesab edilə bilməz.

Yüksək dozalar qanda kalsium səviyyəsinin artmasına səbəb ola bilər. Bu isə böyrəklərin zədələnməsi də daxil olmaqla ciddi fəsadlara yol aça bilər. Məhz buna görə gündəlik 4000 BV-lik yuxarı təhlükəsiz həddi qəbul üçün hədəf doza kimi qiymətləndirmək olmaz.

Xüsusilə aşağıdakı hallarda həkimin fərdi qiymətləndirməsi vacibdir:

- İnsan osteoporozun müalicəsini alırsa;
- Böyrək və ya qaraciyər xəstəliyi diaqnozu qoyulubsa;
- Qida maddələrinin sorulması ilə bağlı problem varsa;
- Əvvəllər D vitamini çatışmazlığı aşkarlanıbsa.

Eyni zamanda, tərkibində D vitamini olan bir neçə preparat qəbul edildikdə də diqqətli olmaq lazımdır. Belə vəziyyətdə hər bir preparatın ayrıca dozasını deyil, gün ərzində qəbul edilən D vitamininin ümumi miqdarını nəzərə almaq vacibdir.

Yenisirvanli.İnfo.Az